تاسیسات ساختمان چیست؟

تاسیسات ساختمان از نیازهای اساسی و مورد نیاز هر ساختمان می باشد. به بیان دیگر ، تاسیسات ساختمان، اجزای حیاتی هر ساختمان را تشکیل می دهند. این سیستم ها مربوط به شرایط حرارتی ، دیداری ، شنیداری و بهداشتی که برای راحتی ، آرامش و آسایش ساکنان ساختمان لازم و ضروری می باشد ، را فراهم می کنند.

تاسیسات ساختمان بایستی به خوبی طراحی شوند تا به درستی کار کنند . همچنین این سیستم ها می بایستی با سیستم ساختاری ساختمان هماهنگ باشند که این امر مستلزم دانش و تخصص مهندسان و معماران حرفه ای ساختمان است .

مهمترین عامل تاثیر گذار در صنعت ساختمان سازی تاسیسات می باشد .اگر طبق اصول و استاندارد استفاده شود از اتلاف انرژی ساختمان جلوگیری میکند .انواع تاسیسات ساختمان به طور کل به دو نوع مکانیکی و الکتریکی تقسیم می شود و هر کدام از زیرمجموعه ها و تجهیزات خاصی تشکیل است.امروز در ساخت و ساز ساختمان به ظاهر و نمای ساختمان توجه می شود در صورتی که با توجه به محدودیت انرژی در کشور تاسیسات مهمترین بخش ساختمان است .

انواع تاسیسات مکانیکی

تاسیسات مکانیکی در مجموع به دو دسته کلی، صنعتی و ساختمانی قابل تقسیم می باشندکه قیمت لوله کشی در هر کدام متفاوت میباشد. تاسیسات مکانیکی صنعتی شامل بخش هایی چون انتقال آب، فاضلاب یا به صورت کلی انواع سیالات، تصفیه ی آب و فاضلاب، تولید انرژی از حرکت سیال و… می باشد. در ضمن، تاسیسات مکانیکی ساختمان شامل بخش ها ی مختلفی هستند که عبارتند از:

• تاسیسات گرمایشی و سرمایشی
• تاسیسات بهداشتی (آب و فاضلاب)
• تاسیسات گاز رسانی
• تاسیسات استخر(استخر، جکوزی، سونا)
• تاسیسات آتش نشانی ( اعلام حریق، اطفاء حریق)
• تاسیسات و تهویه مطبوع در بیمارستان ( تاسیسات گازهای طبی)
• تاسیسات سیستم های بخار
• طراحی و اجرا در تاسیسات پله برقی و آسانسور
• طراحی و اجرا در تاسیسات آبنما و فواره

انواع انتقال گرما در تاسیسات حراراتی:

تابش: انرژی گرمایی از جسم گرم ساطع می‌شود و از طریق فضای واسطه منتقل شده و به بده جسم سرد جذب می‌شود. گرمای تابشی تحت تاثیر حرکت هوا یا دما نیست.

همرفت: گرما نتیجه حرکت چرخشی بخش‌های گرم شدۀ یک مایع یا گاز است.

رسانایی: در این روش گرما به صورت مستقیم از ذرات گرم‌تر به ذرات سردتر یک واسطه یا دو عنصر که در تماس مستقیم با هم قرار دارند، منتقل می‌شود.

تبخیر: در این روش طی یک فرآیند رطوبت به بخار تبدیل می‌شود.

گرمای مطلوب فقط به دمای هوا بستگی ندارد، بلکه به عواملی مانند رطوبت نسبی هوا، دمای تابشی فضاهای پیرامون، حرکت هوا و پاکیزه بودن آن وابسته است. تعادل میان این عوامل باعث ایجاد گرمای مطلوب می‌شود.

تاسیسات گرمایشی و سرمایشی دارای انواع مختلف سیستمهای تهویه نیز می باشند که عبارتند از:    

الف) تهویه طبیعی: در تهویه طبیعی نیروهای حرارتی شناوری به علت اختلاف چگالی هوای داخل وبیرون، هوای بیرون را از طریق پنجره ها، درب ها، نورگیرها و هواکش ها به داخل ساختمان هدایت می کنند وبالعکس یعنی هوای داخل را به خارج ساختمان هدایت می کنند.

ب)تهویه مکانیکی: تهویه مکانیکی از طریق تاسیسات فن ها ایجاد می شود، فن ها می توانند به طور مستقیم در پنجره ها یا دیوارها یا کانال های ورود و خروج هوا از اتاق نصب گردن.

پ) تهویه ترکیبی (مرکب): در تهویه ترکیبی (مرکب) از تهویه طبیعی همراه با تهویه مکانیکی (فن) جهت تامین میزان هوای مورد نیاز استفاده می گردد.   

تاسیسات بهداشتی (آب و فاضلاب):

     

• دو سیستم جابجایی آب در ساختمان وجود دارد که موازی هم فعالیت میکنند . یک شبکه آب آشامیدنی و مصرفی را تامین میکند و دیگری مواد ضایعاتی جمع شده در لوله ها را خارج میکند. تامین آب مصرفی از طریق منبع اصلی آب صورت میگیرد که برای این کار باید بر نیروی جاذبه غلبه کرد تا آب به تمامی نقاط ساختمان برسد.
• سیستم فرعی دیگری در حیطه آب و فاضلاب در ساختمان قرار دارد که هدفش تامین آب گرم مورد نیاز تجهیزات است و از دیگ بخار یا گرم کن استفاده می کند. در سیستم فاضلاب بهداشتی میتوان از لوله های بزرگ تر بهره گرفت زیرا این سیستم بر نیروی جاذبه متکی است و عمل جابجایی سریع تر انجام میشود.
• در این سیستم به دلیل تجزیه ضایعات در لوله ها گازی به وجود می آید که برای جلوگیری از ورود آن به بخش های داخلی ساختمان باید از تله ، سیفون یا آب بند در اتصالات لوله ها استفاده کرد.

تاسیسات گاز رسانی

سیستم گازرسانی در تاسیسات ساختمانی زیر مجموعه تاسیسات مکانیکی است و قوانین و مقررات را شرکت گاز و سازمان نظام مهندسی تعیین می‌کند. مسیر لوله‌کشی و انشعابات گاز باید بر اساس قوانین و مقررات این دو سازمان باشد. اجزای تاسیسات گازرسانی شامل: علمک، رگولاتور، کنتور گاز، بست، شلنگ، شیر مصرف گاز، برچسب انرژی و شیر ترموستات است.

تاسیسات استخر(استخر، جکوزی، سونا):

تاسیسات یک استخر با توجه به امکانات مورد نظر از تنوع بسیار بالایی برخوردار هستند. ساختار تاسیسات استخر به شش بخش اصلی تقسیم می شوند که عبارتند از:

الف) مدار گردش آب (Circulation)

ب) آبنما و فواره (Water features)

پ) هیترها (Heaters)

ت) سیستم های اتوماتیک مواد شیمیایی (Automated chemical systems)

ث) روشنایی (Lighting)

ج) سیستم کنترل (Control system)

تاسیسات آتش نشانی ( اعلام حریق، اطفاء حریق):

اطفا حریق مجموعه اقداماتی است که برای مقابله با آتش، بوسیله خاموش کردن و کنترل آتش‌ انجام می‌گیرد. اطفای حریق برای حفاظت از سلامت افراد، جلوگیری از آسیب به اموال الزامی است. روش‌های اطفای حریق بستگی به نوع آتش دارد. برای مقابله با آتش باید یکی یا چند عامل اصلی مثلث آتش یعنی هوا، ماده سوختنی و یا حرارت را کنترل کرد که البته امروزه مثلث حریق به منشور حریق تبدیل شده است که ضلع چهارم همان واکنش های شیمیایی است که منجر به ایجاد حریق می گردند. اطفاء حریق به دو گروه دستی و اتوماتیک تقسیم میشود؛ که در نوع دستی، عملیات اطفای حریق به صورت دستی و توسط افراد و یا آتش نشانان انجام می شود و در نوع دوم یعنی اطفاء حریق اتوماتیک، این عملیات به صورت خودکار و بدون حضور عوامل انسانی صورت می‌پذیرد.

نحوه کار این تاسیسات طوری است که سنسور های الکتریکی و ابزار های اعلام حریق به سیستمی وصل هستند که آب را به محل حریق منتقل میکند. این سیستم دارای آب پاش های خودکار با دهانه های بزرگ است.

بخش زیادی از این سیستم در قسمت عادی داخلی ساختمان پرداخته و کار گذاشته میشود. پس طراح باید بتواند آن ها را به صورت یکپارچه دربیاورد.

سیستم های اعلام حریق معمولا دارای هر دو نوع هشدار صوتی و هشدار از طریق چراغ چشمک زن میباشند. همچنین پانل های زنگ خطر درورودی های ساختمان و نقاط خاص دیگر نصب میشوند تا در شناسایی محل حریق به ماموران آتش نشانی کمک کنند.

تاسیسات الکتریکی ساختمانی

تاسیسات الکتریکی در تاسیسات ساختمانی شامل سیستم روشنایی، اطفاء حریق، آنتن مرکزی و… است. برق ساختمان از شرکت برق تامین می‌شود. تاسیسات الکتریکی برق لازم برای روشنایی، گرما و سایر تجهیزات و لوازم برقی تاسیسات ساختمانی و خانه را تامین می‌کند.

رعایت نکات ایمنی در تاسیسات الکتریکی موضوع مهمی است. تاسیسات الکتریکی مدار انشعابی دارد تا برق فضاهای داخلی ساختمان را تامین می‌کند. سیم‌پیچی در مدار تاسیسات الکتریکی بر اساس مقدار جریانی که حمل می‌کند، است. تابلو توزیع برق در تاسیسات الکتریکی فیوز یا برق‌شکن دارد که در صورت بالا رفتن جریان در سیم‌پیچی، مدار را قطع می‌کند.

سیستم‌های برق در تاسیسات الکتریکی باید توسط مهندس برق  طراحی شود ولی دانستن اطلاعاتی مانند محل تجهیزات روشنایی، خروج و محل توزیع برق و کلیدها برای مهندسان طراح و معمار ضروری است تا بتوانند عملکرد آنها را کنترل کنند.

کلام پایانی

می توان گفت تاسیسات همانند نمای بیرونی و طراحی داخلی یک بنا حائز اهمیت است و حتی توجه بیشتری باید بدان معطوف گردد.

اگر بخواهیم میزان اهمیت تاسیسات را در ساختمان تعیین کنیم می توانیم در جمله ای کوتاه به ارزش و الزامی بودن آن اشاره نمائیم ” تاسیسات قلب تپنده ساختمان می باشد“.